Nie kmiń! Kminisz, o co tu chodzi? Wyjaśnia profesor Jan Miodek

Profesor Jan Miodek
archiwum gazety

Jan Miodek
Rzecz o języku
Rozkmina

W szkicu Krzysztofa Vargi o twórczości Adama Bahdaja czytam: „Każdy z rezolutnych bohaterów zajmuje się nieustanną, jak byśmy dziś powiedzieli, rozkminą wszelkich problemów”.

Mamy tutaj rozkminę – rzeczownik rodzaju żeńskiego utworzony przyrostkiem „-a” od czasownika rozkminiać: rozkmina od rozkminiać – tak jak narada od naradzać (się), wypłata od wypłacać, zapłata od zapłacić, podnieta od podniecać, porada od poradzić, nasada od nasadzać, posada od posadzić, rozsada od rozsadzać czy przesada od przesadzać. Pisze Varga o „rozkminie wszelkich problemów”, czyli o „wyjaśnianiu wszelkich problemów”, „pojmowaniu, rozumieniu wszelkich problemów”.
Bo owa popularna w slangu młodzieżowym rozkmina to właśnie „próba zrozumienia lub rozwiązania czegoś, głównie jakiegoś problemu” (nie podobała mi się jej rozkmina, ja rozumiem temat zupełnie inaczej; kobieta tak beznadziejnie tłumaczy chemię, że pozostała nam już tylko własna rozkmina), „problem do zrozumienia lub rozwiązania” (wyglądasz dziwnie, masz jakąś rozkminę?; ciągle mnie trzyma ta rozkmina: rzucić ją czy nie?).

Do rzeczownika tego przeszło znaczenie jego podstawy słowotwórczej, czyli czasownika rozkminiać – „zastanawiać się, głównie próbować zrozumieć lub rozwiązać problem”: cały wieczór rozkminialiśmy, dlaczego nasze współlokatorki się do nas nie odzywają; studenci nie mogli rozkminić zachowania wykładowcy, który bez słowa wyszedł z sali; nie wiem, jak to zrobić, jeszcze tego nie rozkminiłem; właśnie rozkminiam działanie tego urządzenia; rozkminiam to już od godziny i nic nie przychodzi mi do głowy; Marta od godziny próbuje rozkminić zadanie z geometrii; musimy rozkminić, o co w tym chodzi; muszę rozkminić ten program; wciąż nie mogę rozkminić, jak to jest zrobione; rozkminiłem w końcu, o co chodzi w tym filmie i czemu wszyscy chcą go zabić! (przykłady ze „Slangu UG. Słownika slangu studentów Uniwersytetu Gdańskiego” z roku 2010 pod red. prof. Macieja Widawskiego; miałem przyjemność być jego recenzentem wydawniczym).

Postacie rozkminiać, rozkminić z kolei pochodzą od bezprzedrostkowego kminić – „rozumieć”: już teraz kminię, o co w tym chodzi; jeżeli ktoś nie kmini takich prostych rzeczy, to musi być naprawdę tępy!, „wymyślać lub organizować”: kminię, jak się szybko dostać do Stanów (i te przykłady pochodzą ze „Slangu UG”).

W moim domu rodzinnym używało się potocznego czasownika kminić – „kłamać, bujać, kręcić, wymyślać, opowiadać głupstwa, bzdury” (najczęstszy był chyba zwrot nie kmiń! – „nie opowiadaj, nie kręć, nie zmyślaj, nie bujaj”). Od czasu do czasu mówię tak do dziś. Jak widać, młodzi użytkownicy polszczyzny używają kminienia i rozkminienia w innych kontekstach znaczeniowych, choć kminienie „wymyślanie” trochę się pokrywa ze znaczeniem tej formy obecnym w moim języku.

Jesienna turystyka w Polsce

Wideo

Materiał oryginalny: Nie kmiń! Kminisz, o co tu chodzi? Wyjaśnia profesor Jan Miodek - Wrocław Nasze Miasto

Komentarze 3

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

J
Jacek
Ciekawe co na www.czapol.pl powie? bo z ...?
A
Adam
nie bo Prezes też nie https://www.youtube.com/watch?v=2pSTAsTrohI
n
naprawdę
Nie lubię takiego gadania Pana profesora, iż to żywość języka...; wcale nasz język nie ubożeje... Oczekuję żeby nasz słynny językoznawca wrocławski odważył się zaprotestować przeciwko takim sformułowaniom jak: "wykonać telefon", zajefajny i zaje...sty, markowy (na prawdę znaczy: bez marki pośledniej jakości, a nie reprezentujący dobrą markę !) i temu podobne.
Pielęgnujmy nasz stary, piękny, a poprawny język polski bez niepotrzebnych udziwnień i nowotworów językowych !
Dodaj ogłoszenie