Tę – naszę, tę – naszą, tą – naszą. Jak pisać i mówić poprawnie wyjaśnia prof. Jan Miodek

 archiwum

JAN MIODEK

Rzecz o języku

Tę – naszę, tę – naszą, tą – naszą

W „Żołtarzu” przetłumaczonym przez Walentego Wróbla z Poznania, wydanym w Krakowie w roku 1539 (a żałtarz, żołtarz znaczył tyle, co „psałterz”), można przeczytać: „Na wierzbach zawiesiliśmy gędźbę naszę” (czyli „nasze instrumenty muzyczne”) – z biernikową postacią naszę zaimka rodzaju żeńskiego nasza. W jednym z tekstów prasowych sprzed paru dni znajduję fragment: „Był faworytem do ubiegłorocznej Nagrody Bookera. Tę otrzymał jednak drugi z faworytów” – z biernikiem tę żeńskiego zaimka ta. Obie formy – i ta sprzed bez mała 500 lat, i ta współczesna - mają zatem jednakową końcówkę „-ę”, a gdybyśmy chcieli tę serię uzupełnić dawnymi biernikami pozostałych zaimków przymiotnych w rodzaju żeńskim, musielibyśmy przywołać brzmienia moję, twoję, naszę, waszę, tamtę – też z końcówką „-ę”.

Bo taki był początek dziejów biernika liczby pojedynczej zaimków przymiotnych rodzaju żeńskiego: otrzymywało się nie tylko tę nagrodę, ale i tamtę książkę – tak jak widziało się moję żonę, twoję siostrę, naszę matkę i waszę babcię.
Przymiotniki miały natomiast zawsze końcówkę „-ą”: otrzymywało się cenną nagrodę i ciekawą książkę, widziało się dobrą żonę, młodszą siostrę, starą matkę i cierpliwą babcię. Obowiązywała więc odmiana: otrzymałem tę cenną nagrodę, przeczytałem tamtę ciekawą książkę, zobaczyłem moję dobrą żonę, spotkałem twoję młodszą siostrę, odwiedziłem naszę starą matkę, podziwiałem waszę cierpliwą babcię – niekorzystna z punktu widzenia poręczności gramatycznej, bo oto dwie formy pełniące taką samą funkcję składniową przydawek (określeń rzeczowników) miały różne końcówki: zaimki przymiotne – „-ę”, a przymiotniki „-ą”.

Dlatego z punktu widzenia ekonomii językowej korzystna była zamiana pierwotnej zaimkowej końcówki „-ę” na przymiotnikową „-ą”, która się dokonywała mniej więcej 200-150 lat temu. Od tej pory mówimy i piszemy: przeczytałem tamtą ciekawą książkę, zobaczyłem moją dobrą żonę, spotkałem twoją młodszą siostrę, odwiedziłem naszą starą matkę, podziwiałem waszą cierpliwą babcię, czyli tworzymy konstrukcje, w których obie przydawki mają taką samą końcówkę „-ą”.

Dlaczego zaimek wskazujący ta stawia opór tej naturalnej ewolucji i w mówionych tekstach oficjalnych i w tekstach pisanych obowiązuje ciągle wariant tę – z końcówką „-ę”? - Bo spośród wszystkich przywołanych tu dziś zaimków ten właśnie jest najczęstszy, a we wszystkich językach świata formy najczęściej używane zmieniają się najwolniej. Dlatego właśnie zaimek wskazujący ta „dowiózł” do współczesności stare biernikowe brzmienie tę.

To wtórne, czyli tą, dopuszcza się w nieoficjalnych, potocznych tekstach mówionych. Za kilkadziesiąt lat pewnie zyska ono status normy i w piśmie, i w mówionych tekstach oficjalnych. To dlatego zdecydowałem się dzisiaj na nagłówek odsłaniający cały proces historycznojęzykowy: od tę naszę – przez tę naszą – do tą naszą.

Prof. Jan Miodek

Więcej na temat:

Komentarze

Liczba znaków do wpisania:  4000/4000

Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

02.10.2018, 12:57

Wszystko zależy od kontekstu.
Na przykład poniższe zdania są prawidłowe i nie można w nich zastępować "tą" przez "tę".

Idźmy tą naszą stroną.
Idżmy w tę naszą stronę.

Jeśli uważasz, że któryś z komentarzy łamie regulamin, to wyślij nam link do tego artykułu na pomoc@naszemiasto.pl

Wybrane dla Ciebie

Powiązane

Więcej na temat:
Więcej na temat:
Więcej na temat:
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, wyłącz Adblock na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3